Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 1909’da resmî açılışı yapılan Haydarpaşa Gar binasının orijinal projelerinde yer alan yaklaşık 1000 ahşap kazıktan yalnızca 200’ünün yerinde tespit edildiğini açıkladı. Teknik incelemeler, kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin zaman içinde yok olduğunu ortaya koydu.
Zeminde belirlenen sıvılaşma riskine karşı kapsamlı güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildi. Ersoy, hassas mühendislik çalışmaları ve proje revizyonları nedeniyle açılış takviminin yeniden düzenlendiğini, ilk etabın 2027 yılı içinde tamamlanmasının hedeflendiğini bildirdi.
Haydarpaşa Gar Sahası’nda yürütülen restorasyon ve güçlendirme çalışmalarında yeni bulgular elde edildi. Bakan Ersoy, “Haydarpaşa’yı geleceğe taşırken tarihî gar binasının temellerine ilişkin kritik bir bulguya ulaştık.” dedi.
Orijinal projelerde yer alan yaklaşık 1000 ahşap kazığa yönelik jeoradar incelemelerinde, yalnızca 200 kazığın yerinde olduğu tespit edildi. Teknik incelemeler, ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin zaman içinde yok olduğunu ortaya koydu.
Zemin araştırmalarında gevşek ve suya doygun zeminde sıvılaşma riski belirlendi. Bu riskin gerçekleşmesi hâlinde yapıda oturma ve yana doğru hareket meydana gelebileceği tespit edildi.
Tarihî yapıyı risklere karşı korumak için bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda hareket edildi. Uzman mühendislerin hazırladığı, akademik heyetlerin incelediği ve Danışma Kurulu’nun uygun bulduğu proje kapsamında, yapı çevresinde fore kazık ve zemin sağlamlaştıran enjeksiyon uygulamaları gerçekleştirildi.
Her aşamada teknik cihazlarla yapının davranışı izlenerek kontrollü biçimde ilerleniyor. İlk etabın daha önce İstanbul Kültür Yolu Festivali’nin başlangıcında açılması planlanıyordu. Ancak hassas güçlendirme uygulamaları, bilimsel analizler ve proje revizyonları nedeniyle çalışma takvimi yeniden düzenlendi.
Arkeopark alanında ortaya çıkan yeni kalıntıların korunması amacıyla altyapı ve ziyaretçi güzergâhlarına ilişkin projeler yenilendi.
Haydarpaşa Garı’nın orijinal projelerinde, temel altına uzunlukları 8 ila 21 metre, çapları 50 ila 90 santimetre arasında değişen yaklaşık 1000 ahşap kazık yerleştirildiği görüldü.
Jeoradar çalışmasında, 200 kazığın yerinde olduğu, 800 kazığın ise bulunmadığı tespit edildi. Bu durum, ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80’inin yok olduğunu gösteriyor.
Zemin koşullarını belirlemek için sondaj, arazi ve laboratuvar testleri, jeofizik ölçümler ve aletsel gözlem çalışmaları yapıldı. İncelemeler sonucunda zemin, ZF sınıfında, heterojen dolgu ve sıvılaşabilir kumdan oluşuyor.
Zemin gevşek ve suya doygun özellik taşıyor. Sıvılaşmanın gerçekleşmesi durumunda yapıda oturma ve yanal yayılma hareketleri meydana gelebilir.
Uzman mühendisler tarafından hazırlanan zemin iyileştirme projesi, akademik heyetlerce incelendi ve Danışma Kurulu tarafından uygun bulundu.
Proje kapsamında yanal yayılmayı önlemek için yapı çevresinde fore kazık imalatı yapıldı. Yapı içinde ve dışında ise kompaksiyon enjeksiyonu ve polimer enjeksiyonu gibi zemin güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildi.
Uygulamalar sırasında deneysel ve gözlemsel veriler periyodik olarak toplandı. Sonuçlara göre projelerde gerekli revizyonlar yapıldı. Bu süreçler, iş programının yeniden ele alınmasına ve uygulama süresinin uzamasına neden oldu.
Zemin güçlendirme çalışmalarına başlamadan önce, yapının davranışını takip etmek amacıyla teknik izleme cihazları yerleştirildi.
Güçlendirme uygulamaları, cihazlardan elde edilen veriler doğrultusunda yapının davranışı sürekli izlenerek kontrollü ve aşamalı biçimde yürütüldü.
Bodrum katındaki sınırlı çalışma koşulları nedeniyle hassas uygulamalar için uygun ekipman kullanıldı. Tarihî yapının mevcut taşıyıcı sistemine zarar verilmeden ve üstyapı imalatlarıyla eş güdüm içinde ilerlenmesi ilave süre ihtiyacı doğurdu.
1909’da açılışı yapılan tarihî gar binası ve çevresindeki kültürel mirası kapsayan çalışmalarla, Haydarpaşa Gar Sahası’nda tarihinin en kapsamlı restorasyonu yürütülüyor.
Alan, müze, kütüphane ve sanat mekânlarıyla İstanbul’un kültür hayatına kazandırılacak.
Bakan Ersoy, “Önceliğimiz, bu eşsiz mirası bütün değerleriyle koruyarak güvenle geleceğe taşımak. Çalışmalarımızın ilk etabını 2027 yılı içinde tamamlayarak vatandaşlarımızla buluşturmayı hedefliyoruz.” dedi.
Haydarpaşa Arkeopark alanında mevcut kalıntıların konservasyonu sürerken, altyapı, drenaj ve ziyaretçi dolaşım güzergâhlarına yönelik kazılarda yeni arkeolojik kalıntılar ortaya çıktı.
Altyapı ve drenaj hatları ile ziyaretçi güzergâhları, mevcut ve yeni bulunan kalıntıların konumları ve korunma durumları dikkate alınarak yeniden düzenlendi.
Yeni buluntuların korunması için gereken ilave çalışmalar uygulama takvimini etkiledi.
Haydarpaşa Gar Sahası’nda farklı kurumlara ait yapı, tesis, ekipman ve kullanım alanlarının taşınma süreçleri uygulama sıralamasını etkiledi.
Taşınma işlemlerinin tamamlanmasının beklenmesi nedeniyle bazı bölümlerde planlanan imalatlara öngörülen zamanda başlanamadı. Boşaltılan alanların uygulamaya hazır hâle getirilmesi ve gerekli saha düzenlemeleri ek süre gerektirdi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TCDD arasında 15 Ağustos 2024’te imzalanan protokol kapsamında Haydarpaşa Gar Sahası’nda yürütülen çalışmalar; koruma ve güçlendirme uygulamalarının yanı sıra yeni kültür ve sanat alanlarının oluşturulmasını kapsıyor.
Projede Anadolu Yakası’nın ilk arkeoloji müzesi, performans sanatları merkezi, kütüphane, sergi salonları ile sanat ve tasarım atölyeleri yer alıyor.
Arkeopark, açık etkinlik alanları ve peyzaj düzenlemeleriyle birlikte Haydarpaşa, İstanbul’un kültür hayatına kazandırılacak.
