İran sinemasının dünyaya en büyük armağanlarından olan usta yönetmen Mecid Mecidî, 14. Boğaziçi Film Festivali kapsamındaki TV+ masterclass’ında sinema ve insanlık üzerine konuştu.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen festival, dünya sinemasının yönetmeni Mecidî’yi ağırladı. Festivalin Uluslararası Uzun Metraj Yarışması Jürisi’ne de başkanlık eden Mecidî, Atlas 1948 Sineması’nda “İnsanı Anlatma Sanatı” başlıklı bir TV+ masterclass verdi.
2020 yapımı “Güneşin Çocukları” filminin gösteriminin ardından gerçekleşen masterclass’ta yönetmen, sinema ve insanlığa dair düşüncelerini paylaştı. Filmlerinde çocuk karakterlere sıklıkla yer veren Mecidî’ye, özellikle “Cennetin Rengi” filmindeki gibi görme engelli bir çocukla çalışmanın zorlukları soruldu.
Mecidî, çocukların dünyasını tanımanın önemini şöyle anlattı: “Çocukların dünyasıyla ilgilenmek bence çok önemli çünkü insanlığın geleceği çocuklarla mümkün. Onları dikkate almak gerek; özellikle de günümüz dünyasında. Çocukların dünyasını, yetişkinlerin dünyasına geçmek için bir köprü olarak kullanabilirsiniz. Çünkü burada gerçekten bir samimiyet var, bir temizlik var.”
Yönetmen, “Reng-i Huda” filmindeki görme engelli karakteri bulmak için birkaç yeri ve bir görme engelliler okulunu ziyaret ettiğini söyledi. Okulda 7-8 yaşlarından lise çağına kadar yatılı kalan çocuklarla tanıştığını belirten Mecidî, “Felsefi olarak bir hayal kırıklığına uğradım; bu çocukların suçu ne, niye göremiyorlar, niye görme nimetinden yoksunlar?” dedi.
Çocukların dünyasını daha yakından tanımak için onlarla arkadaş olduğunu, haftada iki-üç gün yanlarına gidip kitap okuduğunu anlatan yönetmen, ardından birlikte seyahate çıktıklarını söyledi. “Görmeyenlerin dünyası aslında tecrübeyle oluşan bir dünya; bilgileri ses üzerinden kaydediyorlar. Mesela ormanı, rüzgârı, yağmuru ve denizi seslerinden biliyorlar.”
Mecidî, İran’ın iç kesimlerindeki çöllük bir bölgede yaşayan çocuklardan üçüyle ülkenin kuzeyine gittiklerini belirtti. Hazar Denizi bölgesindeki ormanları ve denizi tanımalarını istediği çocuklarla yaptığı bu seyahatin, “Reng-i Huda” filminin başlangıcı olduğunu söyledi.
Doğada çocukların kullandığı ifadelerin kendisini şaşırttığını anlatan yönetmen, ormanda bir çocuğun “Ne kadar güzel bir ışık var burada!” dediğini aktardı. Başta çocukların ışığı nasıl hissettiklerini merak ettiğini, daha sonra esintiyle ağaç dalları hareket ettiğinde buna “ışık” dediklerini fark ettiğini söyledi.
Çocuklar ırmağın sesini duyduklarında bunun “ayı” olduğunu söyledi. Irmak olduğunu belirttiğinde ise “Hayır, bu suyun sesi olamaz. Su çok sevgi doludur.” diye itiraz ettiler. Mecidî, çocukları ırmağın yanına götürüp ellerini suya soktu.
Yönetmen, görme engelli kişilerin dokunarak güven duygusu sağladığını ve bağ kurduğunu söyledi. Çocukların ırmak kenarındaki taşlara dokunup taşlarda “Allah” yazdığını söylediklerini anlatan Mecidî, “Ben bu çocukların bakış açısıyla bir kez daha Allah’ı o taşların üstünde görmüş oldum.” dedi.
Çocuklar ormanda ağaçkakan sesini duyunca kuşun ne anlattığını sordu. Mecidî, ağaçkakanın kendisine ev yaptığını söylediğini belirtti; çocuklar ise kuşların konuştuğunu, ancak çok hızlı konuştukları için onları anlayamadıklarını söyledi.
Yönetmen, dönüşte ses kayıtçısından ağaçkakanın sesini kaydedip yavaşlatmasını istedi. Çocukların kaydı dinleyince kuşun sözlerini şöyle tercüme ettiğini aktardı: “Biz buradan göç edeceğiz. Siz ne zaman geliyorsunuz? Biz açız. Yemeğimiz nerede? Yemek bulmak için göç etmek zorundayız.”
Mecidî, seyahatte çocukların kendisini farklı dünyalarla tanıştırdığını söyledi: “Şunu anladım: Esas görme engelli benim. Onlar görüyorlardı; benim görmediğim pek çok şeyi, çok büyük hakikatleri görüyorlardı ve ben görmüyordum. ‘Reng-i Huda’ filminin temelleri orada atılmış oldu.”
Mecidî, yaşadıklarından çıkardığı sinema dersini “lokasyon” kavramı üzerinden anlattı: “Lokasyon çok çok önemlidir. Lokasyon kutsaldır; lokasyon bize ilham kaynağı olabilir, bizimle bütünleşebilir. Her farklı lokasyonda farklı şeyler hissedebiliriz. Gerçekten o seyahat olmasaydı, ben o çocuklarla tanışmış olmasaydım böyle bir film de ortaya çıkmayacaktı.”
“Lokasyonda olun” derken oranın enerjisini almayı kastettiğini söyleyen yönetmen, set öncesinde öğrendiklerini temel alarak dekupaj hazırladıklarını belirtti. Ancak sete gittiklerinde duyguların değişebildiğini, gece düşünülen dekupajın gündüz anlamsızlaşabildiğini ifade etti.
Mecidî, ortamın kendisine ilham verdiğini ve doğaçlama çalışmayı sevdiğini söyledi. “Bugünüm, önceki günümden ve bir sonraki günümden çok farklı oluyor. Bir yönetmen olarak kesinlikle devamlı keşif hâlinde olmalısınız.” dedi.
Yönetmen, Hafız, Mevlana, Sadi ve Firdevsî gibi büyük isimlerle temsil edilen İran sanatının köklü geleneğinin, Kiyarüstemi gibi ustalarla sinemaya da taşındığını belirtti. Kalıcı olmak için güncel siyasetin dışında kalmak gerektiğini dile getiren Mecidî, “Siyasi konular aslında kötü değildir ancak güncel konulardır. Ama mesela bir insanın zulme karşı gelmesi güncel bir konu değildir. Bir sanatçı sadece kendi ülkesinin değil, bütün dünyanın acılarını görmelidir.” diye konuştu.
Mecidî’ye filmlerinde müzik ve yapay zekâ kullanımı da soruldu. Yönetmen, her iki unsurun da filme ne kadar hizmet ediyorsa o kadar kullanılması gerektiğini söyledi.
14. Boğaziçi Film Festivali, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle düzenlendi. Festival, Turkcell, Türk Hava Yolları ve Fuzul’ün ana sponsorluğunda; TRT’nin kurumsal iş ortaklığı, Anadolu Ajansı’nın Global İletişim Ortaklığı, TV+’ın co-sponsorluğu ve Türkmedya’nın ana medya sponsorluğunda gerçekleştirildi.
