Diyabet, dünyada ve Türkiye’de hızla yaygınlaşırken erken tanı, kişiye özel tedavi ve gelişen teknolojiler hastalığın kontrolünde önem taşıyor. Türkiye’de **12-14 milyon kişinin** diyabetli olduğu tahmin ediliyor. Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı **Prof. Dr. M. Temel Yılmaz**, diyabetin görülme sıklığının Türkiye’de her 10 yılda **yüzde 100 arttığını** belirterek GLP-1 ilaçlarının reçetesiz kullanılmaması gerektiği uyarısında bulundu.
**14 Kasım Dünya Diyabet Günü** kapsamında **Acıbadem Ataşehir Hastanesi**’nde düzenlenen “Diyabette yalnız değilsiniz” etkinliğinde, hastalığın erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve tedavide yararlanılan yeni teknolojiler ele alındı. Etkinlikte, tedavi süreçlerini ve yaşamlarındaki değişimi anlatan **Selin Oral**, **Nisa Güner** ve **İlhan Güngördü** de yer aldı.
Görme engelli Tip 1 diyabet hastası ve psikolog **Nisa Güner**, dijital insülin pompası ve sensörünü ekran okuyucu ve yapay zekâ desteğiyle tek başına kullanıyor. **İlhan Güngördü**, 52 kilo vererek insülini bıraktığını ve diyabeti yendiğini anlattı. Tedaviyle 38 kilo veren **Selin Oral** ise koşmaya başladı ve maratona hazırlanıyor.
Diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabildiğini ve iyi izlenmediğinde ciddi organ hasarlarına neden olabildiğini belirten **Prof. Dr. M. Temel Yılmaz**, hastalığın kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının temel sebeplerinden biri olduğunu söyledi. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Yılmaz, erken dönemde önlem almanın hastaları organ hasarlarından koruduğunu ve tedavinin ekonomik yükünü azalttığını vurguladı.
Diyabet tedavisinde kullanılan teknolojilerin son yıllarda büyük bir dönüşüm geçirdiğini belirten **Prof. Dr. M. Temel Yılmaz**, geçmişte parmaktan günde birkaç kez yapılan ölçümlerin yerini sürekli glikoz ölçen sensörlerin aldığını söyledi.
Günde **4-5 kez** yapılan kan şekeri ölçümünde aradaki değişimlerin çoğunun görülemediğine dikkat çeken Yılmaz, “Sürekli glikoz takip sistemleri yaklaşık **iki dakikada bir** ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyi atladığımızı gördük. Bu teknoloji daha da gelişecek. Zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak” dedi.
**Acıbadem Ataşehir Hastanesi** Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı **Doç. Dr. Seher Tanrıkulu**, teknoloji seçiminin hastanın ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini belirtti. Tanrıkulu, “Diyabetli çocuğu olan bir anne, geceleri çocuğunun hipoglisemiye girip girmediğini düşünerek sürekli endişe yaşayabiliyor. Günümüzde sensörler ve insülin pompaları bu kaygıyı azaltabiliyor” ifadelerini kullandı.
Toplantıda Türkiye’deki diyabet verilerine ilişkin bilgi paylaşan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı **Prof. Dr. Özlem Çelik**, Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık **589 milyon** diyabetli bulunduğunu belirtti. Bu sayının 2050 yılında **850 milyonun üzerine** çıkmasının beklendiğini söyleyen Çelik, Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığına dikkat çekti. Ülkedeki diyabet prevalansının **yüzde 16,5’e** ulaştığını ve hasta sayısının **15 milyona yakın** olduğunun tahmin edildiğini aktardı.
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı **Doç. Dr. Tuğçe Apaydın**, diyabetin yalnızca kan şekerini etkileyen bir hastalık olmadığını vurguladı. Apaydın, “Diyabet; gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalıktır. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riski **iki kat** fazladır. Travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeni diyabettir. Diyabet, önlenebilir körlük nedenlerinin de başında gelir” dedi.
İç Hastalıkları Uzmanı **Dr. Yaser Süleymanoğlu**, gün içinde vücuttaki şeker oranının çok değişken olmasının ve şeker seviyesinin zikzak çizmesinin hücreleri yorduğunu, bunun da organlarda bozulmaya yol açabildiğini belirtti. Düzenli ve sürekli şeker ölçümüyle insülin dozlarının daha doğru yönetilebildiğini aktaran Süleymanoğlu, “Bu cihazlar sayesinde gece uykudayken de şeker seviyesini izleyebiliyor ve diyabet merkeziyle çoklu şeker ölçüm sonuçlarını paylaşabiliyoruz” dedi.
Son yıllarda “zayıflama iğnesi” olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların diyabet tedavisindeki önemli gelişmelerden biri olduğunu belirten **Prof. Dr. M. Temel Yılmaz**, bu ilaçların hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini söyledi.
“GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en önemli buluşlarından biridir. Ancak bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin **500’ün üzerinde** olması gibi durumlarda bu ilaçların kullanılması uygun olmayabilir. Bu nedenle tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılması şarttır” diyen Yılmaz, ilaçların Türkiye’de reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun oluşturduğunu belirtti. Sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin de hastaların tedaviden uzaklaşmasına neden olabildiğini ifade etti.
Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen **46 yaşındaki Selin Oral**, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun ardından kilo aldı. Yıllar boyunca kilo vermek için **18 kez** diyetisyene başvuran ancak kalıcı sonuç elde edemeyen Oral, **108 kiloya** ulaştığında obezite ameliyatı olmayı düşünmeye başladı.
Değerlendirmelerde insülin direncinin çok yüksek olduğu belirlenen Oral için **Prof. Dr. M. Temel Yılmaz** ve sağlık ekibi ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan özel bir program oluşturdu. Tedavinin ilk dönemlerinde yürümeye başlayan Oral, kilo verdikçe mesafeyi artırdı; önce 10 kilometre yürümeyi, ardından koşmayı başardı.
Yaklaşık **38 kilo** vererek 70’li kilolara inen Oral, bugün **15-20 kilometrelik** koşular yapabiliyor. Nisan ayında Prag’da düzenlenecek yarı maratonda **21 kilometre** koşmaya hazırlanan Oral, yaşadığı değişimi şöyle anlattı:
“Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum. En son **15,5 kilometre** koştum. Hedefim Nisan ayında Prag’da **21 kilometrelik yarı maratonu** tamamlamak. Çevremde ‘Senin sayende yürümeye veya koşmaya başladım’ diyenler var. Bu da beni ayrıca motive ediyor.”
**Retinitis pigmentosa** nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden **24 yaşındaki psikolog Nisa Güner**’e, 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. Tanı aldığı ilk dönemden itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son **altı aydır** tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor.
Güner, sensör ve pompadan gelen verileri sesli ekran okuyucu sayesinde takip ediyor. Glikoz seviyesindeki değişimleri gösteren grafikleri ise yapay zekâya yükleyerek betimlemesini istiyor.
Pompayı kullanmaya başladığından beri sorun yaşamadığını belirten Güner, “Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de ‘Bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim’ dedim. Sensörden gelen değerleri ekran okuyucu seslendiriyor. Glikoz grafiklerini de yapay zekâya yükleyip şekerimin nasıl seyrettiğini betimlemesini istiyorum. **Altı aydır pompayı sorunsuz kullanıyorum**” dedi.
Bir eğitim programı için İstanbul’da **beş ay** tek başına yaşayan ve günlük hayatını kimseden yardım almadan sürdüren Güner, “Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor. Başka ülkelerde pompa kullanan görme engelli kadınları görünce ‘Onlar yapabiliyorsa ben de yapabilirim’ dedim. Şimdi hem diyabetimi yönetiyor hem de bağımsız yaşamıma devam ediyorum” diye konuştu.
Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı **Dr. Ferhat Çetin**, **Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi**’nde izlenen **11 bin 270** diyabet hastasına ait verileri ilk kez kamuoyuyla paylaştı. Verilere göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk veya obezite bulunuyor. Hastaların **yüzde 46’sında** karaciğer yağlanması görülürken, her iki diyabet hastasından biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor.
Veriler, tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerlerinin dünya ortalamasının altına gerilediğini de gösteriyor. Diyabetin doğru yönetildiğinde korkulan bir hastalık olmaktan çıkabildiğini belirten **Prof. Dr. M. Temel Yılmaz**, DİYAM bünyesinde **100 bin diyabet hastasının** kaydını tutmayı hedeflediklerini söyledi. Yılmaz, bu hedefe ulaşılması halinde akademik çalışmalara önemli katkı sunacak, dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını ifade etti.
