14. Boğaziçi Film Festivali’nde bugün sinemaseverler; Uluslararası Yarışma, Özel Gösterimler ve Belgesel Yarışma filmleriyle dolu dolu bir gün yaşadı. Festival, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenleniyor.
Atlas 1948 Sineması’nda Uluslararası Yarışma filmlerinden Neşenin Odisse’si (Odyssey of Joy) ve Babamın Odasında (In My Father’s Room) ile Özel Gösterim programındaki Minotaur gösterildi. Yeşilçam Sineması’nda 32 Metre ve Beyaz Kıtaya Yolculuk belgeselleri seyirciyle buluştu. Salda Gölü: Kızıl Gezegene Uzanan Bir Köprü belgeseli ile Özel Gösterim filmlerinden Işıyan Boşluk (Vacio Luminoso) ise Cinezona Grandpera’da beyazperdedeydi. Film ekipleri, gösterimlerin ardından düzenlenen söyleşilerde soruları yanıtladı.
Japon yazar Harada Maha’nın ilk uzun metraj çalışması Babamın Odasında (In My Father’s Room), festivalin Uluslararası Yarışma bölümünde gösterildi. Yapımcılar Shuichi Komuro ve Kumi Nishiue, yönetmenin mesajını okudu ve soruları yanıtladı.
Maha mesajında, Mart 2022’de ilk kez İstanbul’u ziyaret ettiğini ve kar tanelerinin süzüldüğü şehri rüya gibi bulduğunu belirtti. Kendini Nobel Edebiyat Ödüllü yazar Orhan Pamuk’un romanlarından birinin içine girmiş gibi hissettiği anları hâlâ canlı biçimde hatırladığını söyleyen Maha, İstanbul’un insanlarının sıcaklığına ve içtenliğine, köklü tarihine ve sanat eserlerine âşık olduğunu ifade etti.
Ertesi yıl İstanbul’u yeniden ziyaret ettiğini, Türkiye’nin farklı bölgelerini gezdiğini ve iki kısa öykü kaleme aldığını aktaran Maha, o dönemde bir gün yönetmen olarak kendi filmini çekeceğini ve filmin de bu şehre yolculuk edeceğini hiç düşünmediğini söyledi. Türkiye’de biriktirdiği anıların daima kendisiyle yaşayacağını belirten Maha, film aracılığıyla Türkiye’ye duyduğu derin sevgi ve dostluk duygularının Boğaziçi Uluslararası Film Festivali izleyicilerine ulaşmasını diledi.
Yönetmenle daha önce bir televizyon dizisinde de çalıştıklarını belirten yapımcı Kumi Nishiue, “Aslında o yazarken hep film gibi düşünerek yazar. Dolayısıyla bir gün mutlaka yönetmen olarak karşımıza çıkacağını düşünüyorduk.” dedi.
Kosova savaşı sırasında kaybolan babasının ardından önce neşeyi, sonra da gerçekleri keşfeden 11 yaşındaki Lis’in hikâyesini anlatan Neşenin Odisse’si (Odyssey of Joy), günün diğer yarışma filmiydi. Yönetmen Zgijim Terzikî, filmde kendi hikâyesinden beslenerek evrensel bir anlatı kurmaya çalıştığını söyledi.
“Savaştan sonra mülteci olarak Türkiye’ye geldik ve bir sene burada yaşadık. Daha sonra geri döndük ve evimizi tamamen yanmış halde bulduk. Beş altı kişiyle birlikte küçük bir daireye yerleştik. Bir süre sonra insanlar dans etmeye, müzik söylemeye, şarkı söylemeye başladı. Sonra bunu araştırdım ve Clouds Without Borders (Sınır Tanımayan Palyaçolar) adlı bir organizasyon olduğunu öğrendim. Filmdeki bazı şeyler doğrudan onların blog’undan esinlenerek yerleştirildi.
“İnsanlar hep hangi filme benzetilebileceğini soruyor; ben bunu daha çok Smiths’in şarkılarına benzetiyorum. Şarkıları kulağa çok ‘lay lay lom’ gibi gelse de içeriklerinde ölüm ve acı var. Bunu filme taşımak istedim. Filmde çocukların oynadığını, eğlendiğini görüyoruz ama dipte yatan bir travma ve keder var.”
Farklı ülkelerden oyuncularla çalışmanın zorlayıcı yanları da olduğunu belirten Terzikî, “Sırf oyuncularla konuşabilmek için Fransızca öğrendim. Hiçbir şey olmasa bile bu vesileyle Fransızca öğrenmiş oldum.” diye konuştu.
Festivalin Özel Gösterimler bölümünde, Cannes’dan büyük ödülle dönen Rus yönetmen Andrey Zvyagintsev’in yeni filmi Minotaur gösterildi. Filmin oyuncusu Iris Lebedeva ve yapımcısı Yusuf Aslanyürek, gösterimin ardından soruları yanıtladı.
Lebedeva, rolüne hazırlanma süreciyle ilgili konuşmasına samimi bir itirafla başladı: “Cannes programı açıklanana kadar Claude Chabrol hakkında hiçbir fikrim yoktu. Seslendirme için Andrey ile birlikte Hamburg’daydık ve bana, ‘Sana bir şey söylemem lazım. Belki üç ay daha bu konuda konuşacağız ama bu, bir yeniden çevrim.’ dedi. Bilmiyordum; şoke oldum ve şükrettim! Çünkü bilseydim kendimi o karakterle kıyaslardım. Setteki herkes Chabrol hakkında tek kelime bile etmenin yasak olduğunu biliyordu. Hâlâ orijinal filmi izlemedim. Hayır, henüz hazır değilim.”
Öğrencilik yıllarından beri Zvyagintsev’le çalışmayı hayal ettiğini söyleyen Lebedeva, yönetmenle ilgili izlenimlerini şöyle aktardı: “Onu ilk gördüğümde aramızda çok güçlü bir bağ hissettim ve çekimler boyunca bu zamanı birlikte geçirmek isteyeceğim kişinin o olduğunu anladım. Gerçekten çok etkilendim; düşüncesinin, sanatının, başyapıtının çok yüksek bir seviyesi var ve kendi alanında birlikte çalıştığı herkesi kendi seviyesine yükseltiyor.”
Lebedeva, yönetmenin kendi deyimiyle oyuncuları yönetmediğini, onları seçtiğini belirterek şöyle devam etti: “Oyuncu seçimlerini bu kadar uzun süre yapmasının sebebi de bu olabilir. Setteki her şey çok düzenli, her şey önceden hazır. Kameranın nasıl hareket edeceğini, ışığın nerede olduğunu biliyorlar; filmde gösterilmese bile bir dolabı açtığınızda içinde fincanları görüyorsunuz. Ama oyunculara büyük bir özgürlük tanıyor, doğaçlama yapabiliyorsunuz. Çok fazla tekrar alıyor ama kendinizi o kadar özgür hissediyorsunuz ki doğaçlama yapabiliyorsunuz. Ayrıca sık sık ‘stop’ demiyor ve repliklerimiz bittiğinde oynamaya devam edebiliyoruz; bazen gerçekten ilginç şeyler ortaya çıkıyor.”
Yapımcı Yusuf Aslanyürek, Zvyagintsev’le çalışmanın kendisi için ufuk açıcı olduğunu söyledi: “2005’ten beri yapımcılık ve görüntü yönetmenliğini beraber sürdürüyorum, yaklaşık on film yapmışımdır. Ama ilk defa ‘film yapıyorum’ duygusunu hissettim. Çünkü başka bir boyut: Bütçeler başka, Andrey gibi bir ustayla çalışmak bambaşka. Uluslararası, bu kadar kapsamlı, dünyanın her tarafından enteresan ağlar, bitmeyen mail zincirleri; biz Türkiye’de kendi kendimize takılıyormuşuz dedirtiyor insana. Kendimi küçük bir havuzdan okyanusa açılmış gibi hissettim açıkçası. O yüzden benim için bir okul gibi oldu.”
Özel Gösterim bölümündeki bir diğer film, usta bir yönetmen hakkında çekilen Işıyan Boşluk (Vacio Luminoso) oldu. Oliver Laxe ile Sırat filminin çekimleri sırasında yapılan detaylı röportajlardan oluşan filmin yönetmeni Uberto Rapisardi, izleyicilerle buluştu.
Londra’da müzisyenlik yaptığı dönemde sinema yapmak isteyen ancak nereden başlayacağını bilemeyen biri olduğunu anlatan Rapisardi, Oliver Laxe’nin önceki filmleriyle karşılaştığını ve hayranı olarak ona e-posta gönderdiğini söyledi. Rapisardi, ilk temaslarının ardından gelişen süreci şöyle anlattı:
“Bu film, o zamanlar başlayan diyaloğun bir nevi devamı. Elbette çok özeldi çünkü onun üzerinde çalıştığı ve gerçekten yapmak istediği bu filmin yolculuğunun bir nevi zirvesiydi. Yıllar boyunca benimle yapmak istediği bu film fikrini paylaştı; ta ki gerekli parayı bulana ve beni bu yolculuğu belgelemeye, hakkında bir belgesel çekmeye davet edene kadar.
“Açıkçası şunu da söylemeliyim ki her ne kadar sinema aracılığıyla tanışmış olsak da sinema, günün sonunda aslında hayat ve sanırım maneviyat hakkında konuşmanın bir yoluydu. Tanıştığımız anda sohbetimiz doğrudan tasavvuf, İslam ve Oliver’ın hayatının bir parçası olan ama benim hiçbir şey bilmediğim tüm o konular üzerineydi.
“2019’da Filistin, Kudüs ve İsrail’de inanılmaz bir yolculuk yaptık. Yazmakta olduğu bu filmi benimle paylaşırken çölde birlikte seyahat ettik ve bana tasavvuftan bahsediyordu. Oliver’ı yazdığı bu yolculuğun merkezine yerleştirme fikrinin gerçek başlangıcı buydu. Bir anlamda Oliver’ın, hayatı ile işi arasında pek ayrım yapmayan yönetmenlerden olduğunu hissettim. İkisi aynı şey; filmi onun hayatı ve hayatı bir film. Bu yüzden senaryoyu okuduğumda bu yolculuğun başkahramanının ve mecazî anlamda bu çölde yolculuk eden kişinin kendisi olacağı açıktı.”
14. Boğaziçi Film Festivali’nde Belgesel Yarışma’nın son adayları da sinemaseverlerle buluştu. Bunlardan ilki, Murteza Atabeki’nin yönettiği 32 Metre oldu. Gösterimin ardından yönetmen Murteza Atabeki, yapımcı Murat Öneş ve belgeselde yer alan Gönül Uğur, Halime Sandal ve Kadriye Erdoğan soruları yanıtladı.
Yabancı biri olarak gittiği köyde karşılaştığı dostluk sayesinde kolayca çalışabildiği için kendini şanslı gördüğünü söyleyen Atabeki, “Sanki frekanslarımız aynı anda çakıştı ve ortaya çok güzel bir şey çıktı.” dedi.
“Bu aslında Murteza’nın çılgınlık projesi!” diyen yapımcı Murat Öneş, süreci şöyle anlattı: “Ben böyle bir film çekilebileceğine inanmam, kimse de inanmaz! Düşünün; ortada bir senaryo yok, köye gidiyorsun, kafanda bir fikir var ve olağanüstü insanlarla karşılaşıyorsun. Böyle bir oyunculuğun bu köyden çıkması, Murteza’nın bu köyden bu oyuncuları bulması; bunlar inanılır şeyler değil!”
Belgeselde yer alan Gönül Uğur, başlangıçta çevreden çekindiklerini belirtti: “‘Eşime laf gelir mi?’, ‘Hakkımda ne düşünürler?’ gibi kaygılarımız oldu. Ancak Murteza hiçbir zaman kırmadı, zorlamadı ve baskı yapmadı. Bize sadece ‘Bugünkü konumuz şu’ diyerek rehberlik etti ve sonra doğaçlama şekilde çekimlere başladık.”
Uğur, yönetmenin yüz ifadesinden çekilen sahnenin olup olmadığını hemen anladıklarını söyledi: “Ne kadar ‘Çok güzel oldu’ dese de yüzüne bakınca öyle olmadığını anlıyorduk. Zamanla biz de öğrendik.” Kadriye Erdoğan ise başlangıçta filmi çok ciddiye almasalar da çekimlere alıştıktan sonra “Tekrar gelse de yine film çeksek.” dediklerini aktardı.
“Türkiye’nin Maldivler’i” olarak bilinen ve tahrip edilen doğa harikası Salda Gölü’nün karşı karşıya olduğu tehlikeleri konu alan Salda Gölü: Kızıl Gezegene Uzanan Bir Köprü belgeselinin ekibi de gösterim sonrası izleyicilerin sorularını yanıtladı. Söyleşiye yönetmen Atakan Kerküklü, botanik danışmanı Ahmet Emre Yaprak, jeolog-sedimantolog Ezher Tagliasacchi, görüntü yönetmeni Güray Ervin ve kurgucu Salih Köse katıldı.
Ağabeyi Alperen Kerküklü’nün Salda Gölü’ndeki çalışmaları sırasında belgesel fikrinin oluştuğunu söyleyen yönetmen, iki yıllık çekimler boyunca bilim insanlarıyla görüşerek gölü her yönüyle anlatmaya çalıştıklarını belirtti. NASA ile irtibat kurmak için altı ay harcadıklarını aktaran Kerküklü, NASA bünyesinde ilk kez böyle bir erişim ve çekim izni verildiğine dikkat çekti.
Salda Gölü’nü eşsiz kılan niteliği anlatan Ezher Tagliasacchi, “Evet, Salda’nın turkuaz rengi, Maldivler deniyor vesaire fakat asıl önemli olan, orayı özel kılan ekosistemi. O kadar eşsiz bir yerden bahsediyoruz ki! Gölü çevreleyen ana kayalar, bu kayalardan çözülen magnezyumca zengin magnezyum ve kalsiyum iyonları, fotosentez yapan siyanobakteriler, bu bakterilerin karbondioksiti alarak ortamı bazikleştirmesi, daha da alkali hâle getirmesi, minerallerin, kristallenmelerin olması ve stromatolitler… Bunların hepsinin bir anda olabilmesi için o kadar çok parametreye ihtiyaç var ki…” dedi.
Olimpik kürekçi Ali Rıza Bilal’in tek başına Antarktika’yı geçerek Güney Kutbu’na ulaşma macerasını anlatan Beyaz Kıtaya Yolculuk belgeselinin yönetmeni Tayfun Belet, kahramanı Ali Rıza Bilal, kameramanı Emre Bayam ve bestecisi Ömer Oral, gösterimin ardından söyleşiye katıldı.
18 yıllık olimpik kürekçilik kariyerinden aldığı cesaretle bu yolculukta çok zorlanmayacağını düşündüğünü söyleyen Bilal, “Ama kazın ayağı öyle değilmiş.” diyerek deneyimini anlattı: “Yalnızsın; kendi kendine konuşursun. Ben bunun psikolojisini kaldırabilirim diye düşündüm. Fizyolojik olarak çok iyi hazırlandım. Ama kazın ayağı öyle değilmiş. Sekiz gün boyunca ayakkabımın rengini görmeden siste ilerledim.”
Bilal, “Önünüzde bir uçurum var mı, düşecek miyim bilmeden ama her adımda biraz daha cesaretlenerek ilerliyorsun. Kimseyle ten teması yok; yani dokunma duyusu yok! Görebildiğin tek renk beyaz. Algın yavaşlıyor. Adını unutacak zamana geliyorsun. En büyük korkum, Güney Kutbu noktasına vardığında İstiklal Marşı’nı söylerken kıtanın herhangi birini unutmaktı.” dedi.
Yönetmen Tayfun Belet içinse işin en zorlu tarafı kurgu oldu: “Elinizde 60 günlük sınırsız görüntü var. Altı ay boyunca sadece görüntü izledim! Bunlardan anlamlı bir bütün çıkartmak istedik. Öte yandan en başından itibaren aile, yani geride kalanlar olacak, dedim. Çünkü sen gideceksin, peki geride kalanlar ne yaşıyor? Filmin iki kahramanı var; biri Ali Rıza, diğeri de Ali Rıza’nın eşi Göksu.”
14. Boğaziçi Film Festivali, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle; Turkcell, Türk Hava Yolları ve Fuzul’ün ana sponsorluğunda gerçekleştiriliyor. Festivalin kurumsal iş ortağı TRT, Global İletişim Ortağı Anadolu Ajansı, eş sponsoru TV+, ana medya sponsoru ise Türkmedya.
