T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen 14. Boğaziçi Film Festivali, bugün de Ulusal Belgesel ve Uluslararası Kısa Film yarışmalarındaki yapımlarla sinemaseverlere farklı dünyalar sundu.
Ulusal Belgesel Yarışması filmlerinden “Yenilebilir Sihir (Magia Comestibilis)” ve “Sürreal Suriye” ekipleri, gösterimlerin ardından seyircilerin karşısına çıktı.
Sednaya ve Adra cezaevlerinden çıkan tanıkların anlatımlarıyla Suriye’de yaşananlara objektif tutan “Sürreal Suriye” belgeselinin yönetmeni Dihat Kaya, farklı hayaller peşindeyken belgesel macerasına nasıl yöneldiklerini anlattı:
“Kolektif bir ekibiz; çoğumuz Suriye’yle içli dışlıydık. Ben 2010’da Gaziantep’e sinema-televizyon okumaya gelmiştim; ‘Halep’e de bir gideriz’ diyorduk. Savaş patlak verdi; Halep’in düşmesine, katliamlara şahit olduk. 2023’te Gazze Savaşı’ndan sonra bu coğrafyalara daha fazla odaklandık. Suriye hep aklımızdaydı; şehirler bir bir kurtulmaya başlayınca heyecanlandık. Özellikle hapishanelerdeki hikâyeler bu arada arka planda kalmıştı; Sednaya bizi çok yaraladı. Yedi kişiyle görüştük; her biri bize ayrı bir şey öğretti. Adalet, sabır, emek, unutmamak…”
Yönetmen, yola tam bir senaryo olmadan çıktıklarını ve bu nedenle filmin çoğunlukla kurgu aşamasında şekillendiğini söyledi.
“Döndüğümüzde elimizde çok görüntü birikti, hikâyeyi yeniden odaklamamız gerekti. Ahmet’in kurgu yönetmeni olarak ciddi dokunuşları oldu. Bir milyon insan öldü; bir milyon hikâye var. Biz, yedi kişinin hikâyesi üzerinden bütün bir soykırımı anlatmaya çalıştık. Bu yüzden ana karakter gösterme çabamız yoktu; halkın kendisi ve hikâye ana karakterdi. Röportajlarda neredeyse her kişiden sadece bir cümle seçtik. Hepsi aynı kaderi yaşadığı için tek bir hikâye oluşuyordu.”
Belgeselin kameramanı, Suriyeli Muhammed Hazzurî için çekimler hiçbir şeyle kıyaslanamayacak bir tecrübeydi. Hazzurî, yaşadığı duygu yoğunluğu nedeniyle çekimler sırasında tekniğe odaklanamadığını söyledi:
“Teknik olarak hiçbir şey düşünemiyordum. Suriyeli olduğum için kendimde değildim; gerçek olduğuna inanamıyordum. On dört yıllık bir korku vardı; ‘her an rejimden biri karşıma çıkabilir, Türkiye’ye dönemeyebilirim’ diye. Sednaya’ya girdiğimde insanları dinlerken söylediklerine değil, anlatım biçimlerine şaşırdım. Onlar için yeni bir mücadele başlıyordu. Hapisten sonraki sürecin daha zor olduğunu söylüyorlardı. İdlib’de uyuyabildim ama Esad’dan yeni alınan bölgelerde uyuyamadım. Ailem de rejim tarafından aranan bir aileydi, o yüzden bende sürekli bir kaygı vardı.”
Geleneksel beslenme pratikleriyle çağdaş takviyeleri bir araya getiren ve karşılaştıran “Yenilebilir Sihir (Magia Comestibilis)”, yönetmeninin ifadesiyle deneysel bir belgesel. Günün ikinci Belgesel Yarışma filmi olan yapımın yönetmeni Nazif Can Akçalı da gösterim sonrasında seyircilerin sorularını yanıtladı.
Akçalı, filmin ve yapımda hâkim olan mavi rengin amacını şöyle açıkladı:
“Biohacking dünyasında çok popüler bir gıda takviyesi var; mavi metilen. Aynı zamanda Sardunya Adası gibi, dünya üzerinde yüz yaşını aşmış insanların yüzdesinin çok yüksek olduğu yerlere ‘mavi bölgeler’ deniyor. Bu Longevity pratikleri aslında benim de kendi hayatımda uyguladığım bir şey. Ayrıca diğer projelerimde de genel olarak beslenme alışkanlıkları, yiyecek, uzun ömür gibi konuları işliyorum. Biraz da bu sebeple yaptığım araştırmaların bir devamı niteliğinde bu film.”
Yönetmen, filmin doğrusal olmayan yapısının da içeriğe göre belirlendiğini söyledi:
“Filmde baştan sona takip ettiğimiz bir anlatı yok; belli parçalar görüyoruz. Ara başlıklar, Latince cümleler; o şekilde bölmeye çalıştım. Sadece bir parçayı izleyen de bir şey anlayabilsin diye düşündüm. Çünkü bu film aynı zamanda bir enstalasyon; insanların filmde gördüğünüz yiyecekleri tadabildiği bir enstalasyon. O yüzden bir sergide bu filmi görenler on beş dakika boyunca izlemiyor.
“Filmin Sardunya’daki çekimleriyle stüdyodaki çekimleri de farklı. İtalya’da çekilen kısım daha sakin, rahatlamış bir ortam; oranın uzun yaşam konusuna bakışını daha iyi yansıtabilmek için. Diğer tarafta ise şu var: Şu an Longevity dünyasında sürekli bir bilgiyle karşılaşıyoruz; bir doktor ‘şunu ye’ diyor, öbürü ‘bunu yemelisin’ diyor. O yüzden üst üste binen iki dış ses var ve altyazılarda bir satır erkek sesi, bir satır kadın sesi takip etmeniz için farklı renklerle ilerliyor. Biraz da fazla bilgi olan Longevity dünyasını izleyiciye yansıtmak istedim.”
Akçalı, filmde değinilen bakterilerin önemine ilişkin de şu bilgileri verdi:
“Beslenmemiz ya da yaşamamız sürekli bakterilere bağlanıyor. Günümüzdeki bilim de bunu söylüyor. Çünkü vücudumuzda hücrelerimizden daha çok bakteri var. Yediklerimizle bakteri floramızı iyileştirebiliyoruz ya da kötüleştirebiliyoruz. Aynı zamanda bakterilerimiz için yiyoruz. Ya da biz öldüğümüzde yine bizi bakteriler yiyor; çünkü toprağın altında kompost oluyoruz. Sormak istediğim bir soru da uzun yaşamın, ölümsüzlüğün sırrı acaba bakteri olmak mıdır?”
14. Boğaziçi Film Festivali kapsamında Uluslararası Kısa Film Yarışması seçkisi de seyirciyle buluştu. Film ekipleri, gösterimlerden sonra soruları yanıtladı.
“Kayıp Eşya (Found & Lost)” filminin yapımcısı Jakob Serdaroğlu söyleşiye katıldı. Avusturya’da yaşayan yaşlı bir göçmenin kültür şokunu anlatan filmi bir masal gibi kurguladıklarını belirten Serdaroğlu, şöyle konuştu:
“İyi-kötü diye kesin bir şey yok; herkes kendi açısından elinden geleni yapıyor. Kahraman, ailesini geçindirmeye çalışıyor ama kültüre uyum sağlayamıyor. Bu, özellikle Avusturya’da yaşayan göçmenler için çok genel bir durum. Farklı bir geçmişten geliyorlar diye kötü insanlar değiller; sadece farklı bir arka planları var ve ellerinden geleni yapıyorlar. Avrupa’da bu tartışma hep tek taraflı ilerliyor; sadece ‘entegre olsunlar’ deniyor ama insanların yaşadığı zorluklara bakılmıyor. Adam kendi ülkesinde patriarkal bir figürken Avusturya’ya geliyor. Bambaşka kurallar, bambaşka bir toplum var. Yaşlı biri ve elinden geleni yapmaya çalışıyor ama ömür boyu öğrendiği kurallar burada geçerli değil. O yüzden kafa karışıklığı yaşıyor, yerini bulamıyor. Avusturya çok kuralcı bir ülke; film de tam bunu masalsı bir dille anlatıyor.”
“Rüyalar Salyangozdur (Dream is a Snail)” filminin yönetmeni Thien An Nguyen ve yapımcısı Doan Thao Quyen Nguyen de festivaldeydi. Sinematografik açıdan Park Chan-wook ve Ruben Östlund’dan etkilendiğini söyleyen yönetmen, filmde salyangozla sanatı temsil ettiğini ve yapımda net bir siyasi fikir bulunduğunu belirtti:
“Filmde iki katman var: Biri salyangoz emmeye bağımlı olan genç adam, diğeri sürekli çağdaş sanattan bahseden adam. İkisi de aslında aynı şey. Biz de o ince çizgideyiz: Hem gişe yapacak hem festivallere gidecek hem anlamı olacak hem de kimsenin anlamayacağı bir şey yapmak. Genç yönetmenlerin ve sanatçıların mücadelesi bu.
“Ayrıca filmde net bir siyasi fikir var: Gençlerin yaşlılara, duruma, hükümete teslim olması. Filmde yaşlı kadın gence ‘Teslim ol, ikinci olursun’ diyor. Ben bu fikri eleştiriyorum ama dünyanın her yerinde gençlerin ne yapacağını bilmeyip yaşlıların söylediğine teslim olduğunu düşünüyorum. Salyangoz emmeye bağımlılık da şöhrete bağımlılık da aynı. Sürekli çağdaş sanattan bahsetmek de bir tür bağımlılık. Hepsi birbirinin metaforu.”
Ebeveyn-çocuk ilişkisinin karmaşık yapısına zarif bir dokunuş niteliğindeki “Limon ve Taş (Marble and Lemon)” filminin yönetmeni Anna Katalin Lovrity de gösterimin ardından seyircilerin karşısına çıktı. “Ebeveyn ve çocuk arasındaki karmaşık ilişkinin içindeki dağınıklığı anlatmak istedim” diyen yönetmen, animasyon tarzındaki filminin hazırlık aşamasını şöyle anlattı:
“Hem illüstratör hem animasyon film yapımcısıyım. Çok sayıda kesme kâğıt ve kolaj işi yaptım; bu da görsel tarzımı ciddi şekilde etkiledi. Önceki filmim daha kaba ve kâğıt kesme tarzındaydı. Bu filmin üretim sürecinde bu tarzı daha derinlemesine geliştirdim. Bence özgün bir şey başardım. Bu açılar yüzünden animasyonu yapmak da zordu; animatörler için çok net layout’lar hazırlamam gerekti. Düz bir yüzey olmasına rağmen onu üç boyutlu hissettirmeye çalıştım.”
Gazze’de yaşananları farklı yönlerden ele alan “Sönmeden Önce (Fin)” de festivalde seyirciyle buluştu. Yönetmen Ward Kayyal, “Benim için film, süregelen soykırıma karşı sorumluluğumuzu düşünmenin bir parçası” dedi.
“Gazze’de insanlar hâlâ ölüyor, evsiz, okulsuz, hastanesiz ve gıdasız. Sinema tek başına durumu değiştirmeyecek; sinema seyircisi sokaklarda her şeyi değiştirecek. Bu yüzden insanları buna davet etmek için filmler yapıyorum.”
Filmi Hayfa’da, İsrail makamlarının bilgisi dışında çektiklerini belirten Kayyal, “Çekimler sokakta, açık bir şekilde ama örtük olarak, siyasi unsurlar gizlenerek yapıldı” dedi. Filmdeki piyango büfesinin de bir anlamı olduğunu söyleyen yönetmen şöyle konuştu:
“İsrail, Filistinlilere ‘umut’ ve ‘şans’ fikrini aşılamaya çalışıyor; piyango da bunun bir parçası. Aynı zamanda Filistinlileri borçlandırmaya, karaborsaya itmeye ve kendi aralarında mafya oluşumları yaratarak birbirlerine düşürmeye çalışıyor. Bu da 1948 topraklarındaki Filistinlilere yönelik başka bir tür soykırım ve savaş. Eğer İsrail istemeseydi bunlar olmazdı.”
Kayyal, filmin gösterildiği yerlerde seyircilerden aldığı tepkilerden memnuniyet duyduğunu ve amacının da bu olduğunu söyledi:
“Özellikle son bir ayda İtalya’da 25 farklı şehirde gösterimler yaptık. İnsanların tepkisi sadece sinemasal değil, ağırlıklı olarak politikti. İnsanlar filmi izledikten sonra siyasi olarak konum alıyor ve konuşuyor. Benim istediğim de tam olarak buydu; filmin politik bir tartışma ve harekete geçirme aracı olması. Benim için sinema salonda bitmiyor; insanlar salondan sokaklara çıkıp Gazze için protestoları sürdürmeye başladığında başlıyor. Bu anlamda festivale ve seyircilere teşekkür ederim. Gazze için, Gazze’nin çocukları, kadınları ve halkı için sokaklara çıkmaya devam etmemiz gerekiyor. Unutmayın; sorun İsrail’dir, başka bir şey değil. Özgür Filistin!”
“Neyin Var Senin? (What’s Wrong With You)” filminin söyleşisine yönetmen Janina Hüttenrauch ve oyuncu Jannik Büddig katıldı. Yönetmen, filmin hikâyesinin senarist Leonard Pawlis’in YouTube’da izlediği bir videodan alındığını söyledi ve videodan esinlenerek filmde neyi amaçladıklarını anlattı:
“Videoda elli yaşlarında bir adam, gençken neredeyse okul katliamı yapacağını anlatıyor ve hayatını değiştiren anın, tanımadığı birinin ona pizza ısmarlaması ve biraz vakit geçirmesi olduğunu söylüyor. Büyük bir şey değil; sadece o an yanında biri olması. Tanıklığın gücü şu: Gerçekten kötü bir durumdaysan birisi sana küçük bir nezaket gösterdiğinde bu, her şeyi değiştirebiliyor.”
Hüttenrauch, oyuncu seçimi ve yönetiminde daha önceki belgesel çalışmasından faydalandığını belirtti:
“Çekimden bir ay önce bir belgesel için Almanya’da özel bir rehabilitasyon merkezine gittim. Orada 14-23 yaş arası genç erkekler var; hapishaneden gelen, aile ortamında rehabilitasyon gören gençler. Bazıları ciddi suçlar işlemiş. Onlarla röportaj yaptım. Hepsinin ortak noktası babalarının yokluğu. Dövmeli, iri yarı gençler bile bu konuyu konuşurken duygusallaşıyordu. ‘Babam olsaydı her şey farklı olabilirdi’ diyorlardı. Bu videoları Yannick ve Philip’e gösterdim, sonra birlikte doğaçlama yaptık. Yani gerçek hikâyelerden yola çıkarak karakterleri geliştirdik.”
Filmde baba karakterini canlandıran Jannik Büddig, karakterine yaklaşımını şöyle anlattı:
“Michael’ı biraz bunalmış, kendi sorunları olan ama oğluyla ve karısıyla bağını yeniden kurmaya çalışan bir baba olarak oynamak istedim. Duygusal yolculuğu buydu; oğluna tekrar ulaşmaya çalışmak.”
14. Boğaziçi Film Festivali, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle; Turkcell, Türk Hava Yolları ve Fuzul’ün ana sponsorluğunda, TRT’nin kurumsal iş ortaklığı, Anadolu Ajansı’nın Global İletişim Ortaklığı, TV+’ın co-sponsorluğu ve Türkmedya’nın ana medya sponsorluğunda gerçekleştirilecek.
