14. Boğaziçi Film Festivali ve World Decolonization Forum (WDF) iş birliğiyle sinemayı dekolonyal bir perspektiften ele alan “Who Owns the Story? Who Controls the Image?” (Anlatının Sahibi Kim? Görüntüyü Kim Yönetiyor?) başlıklı panel düzenlendi.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen festival kapsamında, AKM Yeşilçam Sineması’nda gerçekleştirilen panelde Kosova’dan yönetmen, senarist ve yapımcı Zgjim Terziqi; İspanya’dan film yapımcısı Leire López; Avusturyalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı Sarah Zaharanski; Vietnamlı yönetmen Thien An Nguyen ve Filistinli yönetmen Ward Kayyal konuşmacı olarak yer aldı. Katılımcılar, deneyimlerinden hareketle sinemada kültürel temsil, kolektif hafıza, yaratıcı özgürlük ve uluslararası film endüstrisindeki güç ilişkilerini değerlendirdi. Paneli, Boğaziçi Üniversitesi Film ve Medya Çalışmaları Enstitüsü Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Cihat Arınç yönetti.
Panelin açılış konuşmasını WDF Bilim Kurulu Başkanı Selçuk Aydın yaptı. Aydın, WDF’nin hedefleri doğrultusunda bilgi üretimi tartışmasını sinemaya taşımayı ve farklı sinema kültürlerini temsil eden konuşmacıların pratik deneyimlerini tartışmanın merkezine almayı amaçladıklarını belirtti.
Moderatör Cihat Arınç, dekolonizasyon kavramının sinema için ne anlama gelebileceğini değerlendirdi. Arınç, “Postkolonyal kavramı sömürgeciliğin sona erdiğini ima ederken, dekolonyalite onun Küresel Güney için süregiden bir durum olduğunu anlatıyor. Sinemayı dekolonize etmek ise henüz tanımı netleşmiş bir kavram değil; bu yüzden hazır cevaplar yerine bu kavramın sinema için ne anlama gelebileceğini burada birlikte tartışmaya çalışacağız. Sinema yalnızca bir toplumun kolektif belleğini temsil etmez; geçmişi nasıl hatırladığımızı da biçimlendirir. Her yerde resmî tarihler var, ama bastırılmış hikâyeler ve deneyimler de var. Sinema bu yüzden ulusal ve kolektif belleğin sınırlarını aşan karşı-bellekler üretebilir.” dedi.
Panelde küresel sinema endüstrisindeki güç dinamikleri, hangi hikâyelerin görünürlük kazandığı ve alternatif perspektiflere nasıl alan açılabileceği katılımcıların deneyimleri üzerinden tartışıldı. Küresel film endüstrisinin merkezinde yer almayan ülkelerden gelen ve İngilizce dışında yapımlar üreten katılımcılar, sinemayı kimin anlattığını ve kimin anlatılacağını belirleyen bir güç alanı olarak ele aldı.
İlk uzun metrajlı filmi The Odyssey of Joy’u 2025’te çeken Kosovalı yönetmen Zgjim Terziqi, Avrupa merkezli film ekosisteminin kendi coğrafyasından gelen sinemacılara yaklaşımını değerlendirdi. Fon sağlayan kurumların ve festival çevrelerinin, “gelişmiş ülkeler” dışından gelen hikâyeleri hâlâ savaş, yoksulluk ve ataerkillik imgeleri üzerinden okuduğunu belirten Terziqi, bu kalıpların dışına çıkmak isteyen sinemacıların destek ve görünürlük açısından ciddi bedeller ödediğini söyledi.
San Sebastián, Sevilla ve Las Palmas film festivallerinde uzun yıllar görev alan İspanyol yapımcı Leire López, film endüstrisindeki kurumsal yapıların ilerici söylemlerle ilişkisine eleştirel yaklaştı. López, festival ekosistemlerinin yüzeyde dekolonyal, feminist ya da çevreci görünerek kendilerini aklamaya çalıştığını söyledi. Fon bulma sürecinde sinemacıların zaman zaman kurumların duymak istediği hikâyeleri anlatmak zorunda kaldığını belirten López, asıl sorunun festival programcılığında düğümlendiğini vurguladı.
López, “Film festivallerinin Batılı organizatörleri bu bölgelere egzotikleştiren bir gözle bakmayı sürdürdüğü sürece hepimiz aynı hiyerarşik yapının içinde sıkışıp kalacağız.” dedi.
Sinemaya 2023’te Wald filmiyle başlayan Avusturyalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı Sarah Zaharanski, oyuncunun yaratım sürecindeki konumunu ve sektörde kalıcı bir dönüşümün koşullarını ele aldı. Tiyatro eğitiminin kendisine bir metin üzerinde söz hakkı talep etme özgüveni kazandırdığını belirten Zaharanski, oyunculuk rolünün yalnızca kendisine verileni yerine getirmekten ibaret olmadığını söyledi. Bununla birlikte, bireysel düzeyde kazanılan alanın sektörün yapısını değiştirmeye yetmediğine dikkat çekti.
Zaharanski, “Avrupa’nın sömürgeci geçmişinin hâlâ biçimlendirdiği bir sektörde gerçek bir değişim, Küresel Güney’den ve marjinalleştirilmiş kesimlerden gelen seslerin karar masasında doğrudan yer almasını gerektiriyor.” dedi.
The Dream Is a Snail adlı kısa filmiyle 2026’da Cannes’da yarışan Vietnamlı yönetmen Thien An Nguyen, Vietnam sinemasının uluslararası arenada hangi hikâyelerle özdeşleştirildiğini ve bu özdeşleşmenin yarattığı beklentileri sorguladı. Nguyen, çağdaş Vietnamlı gençleri sinemanın merkezine almanın başlı başına dekolonyal bir tercih olduğunu belirtti.
Nguyen, “Filmimde bugünün gençlerine odaklanmak kendi başına bir dekolonizasyon biçimi; çünkü bu, Vietnam sinemasının hep Vietnam Savaşı’nı ya da onun ardından yaşananları anlatması gerektiği beklentisinden kopmak demek.” dedi. Batılı festival izleyicilerinin aşina olduğu Vietnam sinemasının şiirsel ve düşük tempolu anlatımına kendisinin de hayranlık duyduğunu söyleyen Nguyen, kendi kuşağının bugün yaşadıklarını canlı ve çağdaş bir anlatıyla aktarmak için hicvi seçtiğini anlattı.
Panelin son konuşmasını Filistinli yönetmen Ward Kayyal yaptı. Kayyal, İsrail’in 1948’den bu yana Beyrut’tan Batı Şeria’ya, Gazze’den 1948’de işgal edilen topraklara kadar Filistin arşivlerini çalarak ya da yakarak Filistinlilerin kimliğini ve işgalin kökenlerini kanıtlayabilecek belgeleri ortadan kaldırmaya çalıştığını söyledi.
Filistin topraklarındaki film üretim koşullarının bile işgalin belgesi olduğunu belirten Kayyal, sinemanın politik bir arşivlendirme işlevi gördüğünü ifade etti. Kayyal, “Bizim için arşiv geçmiş, şimdi ve gelecektir; kapitalist denetimden ve sömürgeci çerçevelemeden kurtarılması gereken yaşayan bir temeldir. Hikâyelerimizi, bizim adımıza konuşmaya çalışanların tekelinden özgürleştirmeli ve hakikati kendi merceklerimizden yeniden sahiplenmeliyiz.” dedi.
14. Boğaziçi Film Festivali, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle; Turkcell, Türk Hava Yolları ve Fuzul’ün ana sponsorluğunda gerçekleştirilecek. Festivalin kurumsal iş ortağı TRT, Global İletişim Ortağı Anadolu Ajansı, eş sponsoru TV+ ve ana medya sponsoru Türkmedya oldu.
