COP31’de İklim Finansmanı Projeye Dönüşecek Mi?

COP31’de İklim Finansmanı Projeye Dönüşecek Mi?
A+
A-

Global Bilişim Derneği (BİDER) Başkanı Şenol Vatansever, Antalya’da devam eden COP31’in ikinci haftası öncesinde ilk haftanın sonuçlarını ve 16–20 Kasım gündemini değerlendirdi. İlk haftada Türkiye ile çok taraflı kalkınma bankaları arasında toplam 5,1 milyar dolarlık 10 finansman anlaşması imzalanmasının uygulama odaklı yaklaşım açısından dikkat çekici olduğunu belirten Vatansever, “İkinci haftada asıl mesele hedefleri teknolojiye, yatırıma ve uygulanabilir projelere dönüştürmek olacak. COP31’in kalıcı değeri, konferans salonlarında konuşulanların ne kadarının sahada çalışan projelere dönüşeceğiyle ortaya çıkacak” dedi.

9 Kasım’da Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 bugün ikinci haftasına giriyor.

UN Climate Change İcra Sekreteri Simon Stiell, konferansın yarı noktasında yaptığı değerlendirmede yaklaşık 200 ülkenin 165 ayrı müzakere görevi ve başlığı üzerinde çalıştığını belirtti. İlerleme kaydedildiğini söyleyen Stiell, ikinci haftada en zor konulara hızla geçilmesi gerektiğini ifade etti.

Vatansever, ilk haftanın siyasi yönü, finansman ihtiyacını ve ülkeler arasındaki farklı öncelikleri daha görünür hâle getirdiğini; ikinci haftanın ise teknoloji, sanayi, doğa, sosyal dönüşüm, uygulama kapasitesi ve nihai müzakereler ekseninde ilerleyeceğini söyledi.

Finansman anlaşmaları uygulama odaklı yaklaşımı öne çıkardı

COP31’in ilk haftasında Türkiye ile Asya Kalkınma Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası, Dünya Bankası ve İslam Kalkınma Bankası arasında toplam 5,1 milyar dolar değerinde 10 finansman anlaşması imzalandı.

Finansman paketleri yeşil dönüşüm, dayanıklı altyapı, sanayinin modernizasyonu ve işletmelerin finansmanı gibi farklı alanları kapsıyor.

Vatansever, bu gelişmenin COP31’in Türkiye açısından somut ekonomik çıktılar üretebilme potansiyelini gösterdiğini belirterek şöyle konuştu:

“Uluslararası konferansların başarısını yalnız katılımcı sayısı veya yapılan konuşmalarla değerlendirmemek gerekiyor. Finansmanın projeyle, teknolojinin sanayiyle ve uluslararası iş birliğinin yatırımla buluştuğu noktada kalıcı değer ortaya çıkıyor. İlk haftada imzalanan finansman anlaşmalarını bu açıdan önemli buluyorum.”

1,6 milyar dolarlık iklim programı

İlk haftada imzalanan anlaşmalar arasında Asya Altyapı Yatırım Bankası’nın Türkiye’ye yönelik 1,6 milyar dolarlık İklim Eylemi Hızlandırma Programı da bulunuyor.

AIIB tarafından bankanın bugüne kadarki en büyük iklim odaklı politika finansmanı paketi olarak açıklanan program, Türkiye’nin İklim Kanunu ile ikinci Ulusal Katkı Beyanı’nın uygulanmasını desteklemeyi amaçlıyor.

Program üç ana eksende ilerleyecek: sürdürülebilir finansman, sektörel karbonsuzlaşma ve iklim dayanıklılığı.

Bu kapsamda Türkiye’de Emisyon Ticaret Sistemi’nin işler hâle getirilmesi, yeşil finansman altyapısının geliştirilmesi, sektör bazlı emisyon azaltım politikalarının uygulanması ve su, ekosistemler ve sağlık gibi alanlarda iklim dayanıklılığının güçlendirilmesi öngörülüyor.

Vatansever şu değerlendirmede bulundu:

“1,6 milyar dolarlık paketin önemi yalnız finansmanın büyüklüğünde değil. Finansman, mevzuat, karbon piyasası, sektör politikaları ve dayanıklılık aynı programın içinde ele alınıyor. İklim dönüşümünün kalıcı olabilmesi için tam da böyle bütüncül modellere ihtiyaç var.”

İkinci hafta Bilim, Sanayi ve Teknoloji ile başlıyor

COP31’in ikinci haftasının ilk günü olan 16 Kasım, resmî tematik programda Bilim, Sanayi ve Teknoloji başlığına ayrıldı.

Günün programında yapay zekâ konusunda Yüksek Düzeyli Green Digital Action Yuvarlak Masa Toplantısı, Yeşil Sanayileşme Bakanlar Yuvarlak Masa Toplantısı ve yapay zekâ, dijital ikizler ile nesnelerin internetinin dayanıklı şehirlerde kullanımına ilişkin bir oturum yer alıyor. Programda ayrıca küresel güneyde temiz teknoloji kapasitesinin geliştirilmesi ve AI Enabled Cleantech Initiative’in başlatılması gibi teknoloji odaklı etkinlikler bulunuyor.

Vatansever, ikinci haftanın böyle başlamasının iklim politikası ile sanayi ve teknoloji politikası arasındaki ilişkinin geldiği noktayı gösterdiğini söyledi.

“İklim dönüşümünü teknoloji olmadan konuşmak artık mümkün değil. Enerjiyi daha verimli kullanmak, üretimde karbonu azaltmak, şebekeleri yönetmek, su tüketimini optimize etmek veya iklim risklerini önceden tahmin etmek için veri ve teknoloji gerekiyor.”

Yapay zekânın iklim faydası kadar enerji bilançosu da ölçülmeli

COP31’in ikinci haftasında yapay zekânın iklim çözümlerindeki rolünün özel olarak gündeme alınmasını değerlendiren Vatansever, yapay zekâ için artık çift taraflı bir bilanço tutulması gerektiğini söyledi.

“Yapay zekâ enerji şebekelerini daha verimli yönetebilir, fabrikalarda enerji tüketimini azaltabilir, iklim tahminlerini geliştirebilir, su kullanımını optimize edebilir ve yeni temiz teknolojilerin geliştirilmesini hızlandırabilir.

“Ancak aynı yapay zekâ çok büyük işlem kapasitesine ve veri merkezlerine ihtiyaç duyuyor. Dolayısıyla yalnız ‘yapay zekâ ne kadar emisyon azaltıyor?’ sorusunu değil, ‘bu yapay zekâyı çalıştırmak için ne kadar enerji harcıyoruz ve bu enerjiyi hangi kaynaktan üretiyoruz?’ sorusunu da sormalıyız.”

Vatansever, veri merkezlerinin enerji verimliliği, soğutma teknolojileri, düşük karbonlu elektrik kullanımı ve işlem başına enerji tüketiminin bilişim sektöründe giderek daha önemli performans göstergelerine dönüşeceğini ifade etti.

Yeşil sanayileşme yeni bir sanayi rekabeti yaratıyor

16 Kasım programında yeşil sanayileşmenin bakanlar düzeyinde ayrı bir yuvarlak masa toplantısında ele alınacağını hatırlatan Vatansever, iklim dönüşümünün giderek sanayi rekabetinin bir parçasına dönüştüğünü söyledi.

“Çelik, çimento, kimya, alüminyum ve diğer enerji yoğun sektörlerde daha düşük karbonla üretim yapabilen şirketler yalnız çevresel açıdan değil, ekonomik açıdan da avantaj elde edecek. Yeşil sanayileşme artık yalnız bir emisyon azaltım politikası değil; teknoloji, sermaye, ihracat ve yeni sanayi yatırımları için küresel rekabet alanı.”

Türkiye’nin güçlü üretim altyapısının bu dönüşümde önemli bir avantaj oluşturabileceğini belirten Vatansever, sanayinin dijitalleşmesi ile karbonsuzlaşmasının birlikte ele alınması gerektiğini ifade etti.

Yeşil ve dijital dönüşüm aynı fabrikanın içinde birleşiyor

İklim ve teknoloji gündeminin en net birleştiği alanlardan birinin sanayi olduğunu belirten Vatansever şu ifadeleri kullandı:

“Bir fabrikanın karbon emisyonunu azaltmak istiyorsanız önce ne kadar enerji ve kaynak kullandığını ölçmeniz gerekiyor. Bunu ölçmek için sensöre, yazılıma ve veriye; üretimi optimize etmek için analiz ve yapay zekâya; tedarik zincirini izlemek için dijital sistemlere ihtiyaç var.

“Dolayısıyla yeşil dönüşüm ile dijital dönüşüm iki ayrı yatırım programı olmaktan çıkıyor, aynı fabrikanın içinde birleşiyor.”

Bu nedenle teknoloji şirketleri, enerji şirketleri, sanayi kuruluşları ve finans sektörü arasında geliştirilecek ortak projelerin öneminin artacağını söyledi.

KOBİ’ler için iklim dönüşümü tedarik zinciri meselesi

Vatansever, ikinci haftanın teknoloji ve sanayi gündeminin yalnız büyük şirketleri ilgilendirmediğini belirtti.

“Bir KOBİ doğrudan uluslararası iklim müzakerelerinin tarafı değil. Ancak ürün sattığı büyük şirket kendisinden enerji tüketimini, ürünün karbon ayak izini veya tedarik zincirindeki emisyon bilgisini istediğinde iklim gündemi doğrudan o işletmenin gündemine girmiş oluyor.”

Bu nedenle enerji verimliliği, karbon ölçümü, dijital izlenebilirlik ve düşük karbonlu üretim yetkinliklerinin KOBİ’lerin uluslararası tedarik zincirlerindeki rekabet gücü açısından giderek daha önemli hâle geleceğini ifade etti.

17 Kasım’da doğa, denizler ve arazi kullanımı gündemde

COP31’in 17 Kasım tematik günü Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı — Rio Sinerjisi başlığı altında gerçekleştirilecek.

Okyanus ve deniz ekosistemleri, kıyı dayanıklılığı, biyoçeşitlilik, ormanlar, arazi kullanımı ve ekosistem restorasyonu günün temel konuları arasında bulunuyor.

Vatansever, doğa ve teknoloji gündeminin de giderek daha fazla kesiştiğini söyledi:

“Su kaynaklarının izlenmesinden orman yangınlarının erken tespitine, kıyı değişimlerinden tarımsal arazi kullanımına kadar uydu teknolojileri, sensörler, coğrafi bilgi sistemleri ve yapay zekâ doğayı anlamak ve korumak için çok daha güçlü araçlar sunuyor.”

18 Kasım’da dönüşümün insani ve sosyal boyutu

18 Kasım’ın tematik başlığı İnsani ve Sosyal Kalkınma olacak.

Aynı gün UNFCCC programında sosyal açıdan adil geçiş süreçlerine kadınların, kız çocuklarının, erkeklerin ve erkek çocuklarının katılımına ilişkin yüksek düzeyli bir etkinlik de gerçekleştirilecek.

Vatansever, enerji ve teknoloji dönüşümünün insan kaynağı boyutunun göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi.

“Yeni teknolojiler bazı işlerin içeriğini değiştirirken yeni meslekler ve yeni beceri ihtiyaçları oluşturuyor. Yeşil dönüşüm ile dijital dönüşüm aynı anda ilerliyorsa çalışanların da bu dönüşüme hazırlanması gerekiyor.

“Bir ekonominin dönüşümü yalnız yeni teknoloji satın almakla değil, o teknolojiyi geliştirecek, uygulayacak ve kullanacak insan kaynağını yetiştirmekle mümkün.”

19 Kasım’da “İmece” ile uygulama kapasitesi gündemde

COP31 Türkiye Başkanlığı’nın 19 Kasım tematik günü “İmece: Uygulamanın Güçlendirilmesi” başlığıyla gerçekleştirilecek.

Programın odağında uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi ve iklim taahhütlerinin somut sonuçlara dönüştürülmesi bulunuyor.

Vatansever, “İmece” yaklaşımının COP31’in genel uygulama temasını iyi özetlediğini ifade etti:

“İklim hedefini açıklamak görece kolay. Uygulamak ise teknik kapasite, insan kaynağı, finansman, teknoloji ve proje geliştirme kabiliyetinin birlikte çalışmasını gerektiriyor.

“Asıl dönüşüm kamu, özel sektör, finans dünyası, akademi ve teknoloji sağlayıcıları aynı uygulama ekosisteminde buluştuğunda gerçekleşiyor.”

20 Kasım’da nihai müzakereler

COP31’in son tematik günü Nihai Müzakereler başlığına ayrılmış durumda.

UNFCCC’nin ilk hafta sonunda yayımladığı değerlendirmeye göre ülkeler arasında ilerleme sağlanmış olsa da müzakerelerin en zor başlıklarının önemli bölümü ikinci haftaya taşındı.

COP31 Başkanlığı tarafından 13 Kasım’da yayımlanan gayriresmî değerlendirme notu da önerilen nihai siyasi metne ilişkin taraflar arasında farklı görüşlerin bulunduğunu gösteriyor.

Notta Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefi, emisyon azaltım açığı, finansman, uyum, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin farklı sorumlulukları ve enerji dönüşümünün nasıl ifade edileceği gibi çok sayıda konuda farklı yaklaşımlar yer alıyor.

Belge bir uzlaşı metni değil; tarafların başkanlık istişarelerinde ifade ettiği görüşlerin özetini oluşturuyor.

Vatansever, bu ayrımın önemli olduğunu belirterek şunları söyledi:

“COP müzakerelerinde görüş ayrılığı olması olağan. Yaklaşık 200 ülkenin enerji yapısı, ekonomik gelişmişlik seviyesi ve finansman kapasitesi birbirinden farklı. Önemli olan bu farklılıklardan uygulanabilir ve mümkün olduğunca güçlü bir ortak zemin çıkabilmesi.”

“İkinci haftada asıl soru dönüşümü nasıl ölçekleyeceğimiz”

Vatansever değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

“İlk hafta siyasi iradeyi, finansman ihtiyacını ve ülkelerin temel pozisyonlarını daha net gördük. Türkiye açısından önemli finansman anlaşmaları da ortaya çıktı.

“İkinci hafta ise bilim, teknoloji, sanayi, doğa, insan kaynağı ve uygulama kapasitesi daha fazla öne çıkacak.

“Türkiye’nin COP31’den kalıcı kazanımı yalnız başarılı bir ev sahipliği olmamalı. Antalya’da kurulan uluslararası ilişkilerin yeni teknoloji ortaklıklarına, temiz enerji ve sanayi yatırımlarına, Türk girişimleri için yeni pazarlara ve finansmanla buluşan projelere dönüşmesini hedeflemeliyiz.

“COP31’in gerçek başarısı da yalnız 20 Kasım’da kabul edilecek metinle ölçülmeyecek. Sonrasında kaç projenin uygulamaya geçtiği, ne kadar yatırımın harekete geçirildiği, hangi teknolojilerin ölçeklendiği ve şirketlerin dönüşümünün ne ölçüde hızlandığı da önemli olacak.

“İlk hafta hedefleri ve kaynakları konuştuk. İkinci haftanın ana sorusu artık şu: Bu dönüşümü nasıl ölçekleyeceğiz?”