Festivalde perde, cesur yapımlara emanetti. “Adım Adım Eve” belgeseli seyircileri Karabağ’daki mayınlı bölgeye, “Biz Masal Olsak” kısa filmi ise kadın cinayetlerinden söz etmenin mayınlı alanına götürdü. Dünyanın bir ucundan insanın içindeki en uzağa kadar türlü yolculuklar sunan belgesel ve kısa filmlerin ekipleri, gösterimlerin ardından seyircilerin sorularını yanıtladı.
“Arayış” belgeseliyle Ulusal Belgesel Yarışması’na katılan yönetmen Aslı Akdağ, toplumun değer yargılarını bir kenara bırakıp kendilerine bambaşka bir alan açan üç karakterin peşinden gittiğini söyledi.
Akdağ, “Bana ilham veren üç karakter üzerinden bir hikâye kurgulamak istedim. Biri, kendisi için lanet gibi görünen bir şeyi dönüşümle pozitife çevirmişti. Geçmişiyle barışıp bugüne farklı bir insan olarak gelme hikâyesiydi. Alperen, engel gibi görünen hiçbir şeyi engel olarak görmedi ve bambaşka bir sayfa açtı. Ezgi de çok iyi bir hayat yaşadığı noktada her şeyi reddedip hayatını bambaşka bir yere dönüştürdü.” dedi.
Yönetmen, kendisinin de bu süreçte bir arayış içinde olduğunu belirterek şunları anlattı: “Geri dönüp baktığımda içimde bir çemberin kapandığını anlıyorum. Epizodik bir şey anlatırken kendi geçmişimle barışmaya başladım. Bu benim için bir dönüm noktası oldu. İlk yönetmenlik deneyimim “Bekleyiş”ti. Otobiyografik bir işti; bekâr anne olma hikâyesiydi. Türkiye’de çocuğuna tek başına annelik yapabilme sürecini anlatıyordu.”
Akdağ, kişisel hikâyelerden yola çıkarak daha büyük resme bakmayı sevdiğini söyledi. “Mesnevî’den bir sözle açıyorum çünkü bütün insanların birbirine bağlı olduğuna inanıyorum: Kaynaktan ayrılan herkes kavuştuğu günleri özler. Bunlar bana döngüsel geliyor. Filmin sonunda bebek sesiyle bitirmemiz; yıkımın, ölüme referansı ve ölümün her zaman son değil, belki başlangıç olabileceğini düşündürsün istedim.” diye konuştu.
Belgeselin katılımcılarından Ezgi Solmaz, manevî yolculuğun zorlukları sorulduğunda “Kendine dürüst olmak, en büyük zorluk.” yanıtını verdi. Solmaz, “Aynaya baktığında gördüklerinle hemhâl olabilmek, gerçekten görebilmek… Bazı kimliklere tutunmadan soyunma hikâyesi de oydu. Kültür ve Turizm Bakanlığı Alan Başkanlığı, Kapadokya’da bahçemdeki meditasyon okulunu yıkma kararı aldı. Kanun dışı bir karardı; açtığım davalarda kazanıyorum.” dedi.
İç Anadolu’da kadın olmanın zorluğuna da değinen Solmaz, “Kadınlığımla yüzleştim. Tek başıma olduğumu, sesimin susturulabileceğini, yaratım gücümün yıkılabileceğini gördüm. Kaçabilirdim ama öyle biri değilim.” ifadelerini kullandı.
Alperen Alper ise kendi hikâyesini, “Toplumun engelleri olan bakış açısını değiştirmek için maneviyatla yola çıktım.” sözleriyle özetledi. Alper, “Kendime güvendiğimde, yola çıktığımda, mücadele verdiğimde engel diye gördüğümüz hiçbir şeyin engel olmadığını gördüm. Doğru bakış açısıyla bakacak insanları bulmak ve toplumdaki o yapıyı değiştirmek istedim. Bakış açılarını değiştirmek ve aynı bakışta olan insanlarla bir şeyler yapmak benim arayışımdı.” diye konuştu.
Karabağ’daki mayınlı bölgeyi konu alan “Adım Adım Eve” belgeselinin yönetmeni Evrim İnci, çekim sürecindeki güvenlik önlemlerini ve zorlukları anlattı. İnci, TRT Belgesel’de çalıştığı dönemde Karabağ’ın kurtuluşuyla ilgili bir proje için bölgeye gittiklerini söyledi.
İnci, “Görüntü yönetmenimiz Melih Kireç’e, ‘Bugüne kadar kimse o mayınlı alana girmemiş, yapabilir miyiz?’ diye sorduk. İzin süreci uzun sürdü; yaklaşık altı ay bekledik. Bakü’ye giriyorsunuz, belli bir süre sonra Karabağ’a geçebiliyorsunuz. Önce askerle toplantı yapılıyor, sonra alanlar belirleniyor.” dedi.
Çekimlerde birçok imkânın bulunmadığını belirten İnci, “Adım atmamız yasaktı. Komutan ‘Burası temiz, burada duracağız’ dediği anda durmak zorundaydık. Drone kaldırmamız yasaktı; sadece askeriyenin eski drone görüntülerini sınırlı şekilde kullanabildik.” diye konuştu.
İnci, “2045’e kadar bu alanların yaşamsal olarak çok kullanılamayacağı, bölgede beş yüz bin ile bir buçuk milyon arasında mayın bulunduğu söyleniyor. Net sayı yok, yerleri belli değil; ekipler durmadan çalışıyor.” ifadelerini kullandı.
Mayınların filmlerde görüldüğü gibi çalışmadığını söyleyen İnci, “Bastığın an parçalanma riski çok yüksek. Biz de sınırlı bir bölgede çekim yapabildik. Önümüzden giden cipin geçtiği yerlerde sorun yoksa orada çekebiliyorduk. Bize, patlama olursa vücut bütünlüğümüz mümkün olduğunca korunsun diye ‘body suit’ verdiler.” dedi.
“Katran” belgeselinin yönetmeni Ali Rıza Avcı da gösterim sonrası seyircilerle buluştu. Antalya’nın Gazipaşa ilçesinde çekilen belgeselde yörüklerin katran sıvısını hayvan hastalıklarında ve tarımsal ilaç olarak kullandığını belirten Avcı, “Belgeseldeki karakterler hayvancılıkla uğraşıyor. Katran sıvısını da kendileri çıkarıyorlar. Oradaki insanlar benim hemşehrilerim.” dedi.
Katran sıvısının eski çağlardan gelen, tamamen bitkisel bir ilaç olduğunu söyleyen Avcı, kokusunun ağır ve kalıcı olduğunu anlattı: “Çekim sırasında üzerimize sindi, kıyafetleri yıkasak bile bir hafta geçmedi. Bir damlası bile bulaşsa bir iki hafta o koku üzerinizde kalıyor. Yöre halkı ise buna alışmış, hatta parfüm gibi güzel buluyorlar.”
Ulusal Kısa Film Yarışması’nda yer alan filmlerden oluşan ikinci seçki, yönetmenleriyle birlikte seyirci karşısına çıktı.
Afaziden muzdarip bir avukatın karşılaştığı sorunları konu alan “Bowman” filminin yönetmeni Burak Kazım Diken, hikâyenin daha önce hazırladığı bir multimedya projesinden ve babasının benzer bir rahatsızlık yaşamış olmasından beslendiğini söyledi.
Diken, “Baba karakterini avukat yaptım ki konuşmayı kaybetmek onun için daha büyük bir olay olsun. Destek unsurlarını da bilerek geri planda tuttum ki yalnız kalabilsin.” dedi. Çocuk karakteri babasının kurtarıcısı olarak ele aldığını belirten yönetmen, “Çocuğun gözünde bunu bir macera gibi gösterdim. Çocuk için seçmeler yaptık ama süreç çok verimli geçmedi. Bu çocuğu görür görmez ‘tamam’ dedim. Babası gerçekten avukatmış, kendisi de çizgi romanlara meraklıymış. Hikâyenin merkezine oturdu.” diye konuştu.
Kadın cinayetlerinden yola çıkan “Biz Masal Olsak” filminin yönetmeni İrem Sude Yalçın, anne-babası ve ortak yapımcıları Fatma Yalçın ile Sabri Yalçın, ayrıca görüntü yönetmeni Halil Göçer, gösterim sonrası seyircilerin sorularını yanıtladı.
Dede-torun hikâyesi şeklinde ilerleyen filmin çıkış noktasını anlatan İrem Sude Yalçın, “Yaşadığımız coğrafyanın gerçekliğinden yola çıktım; her gün gördüğümüz, içimizi acıtan haberler. Özellikle Ayşenur ve İkbal cinayetlerinin yaşandığı dönemde bu tür haberleri kendi etkileşimi için kullanan insanlara denk geldim. İnsanların bir süre sonra duyarsızlaştığını fark ettim. Bu gerçekliği çocuklara nasıl anlatabiliriz, diye düşündüm.” dedi.
Yalçın, “Türkiye’nin her yerinde bunu yaşayan kadınlar var; her gün nefes almak, çocuklarını ve geleceklerini korumak için büyük bir savaş veriyorlar. Kendi dedemle yaptığım araba yolculuklarını aklıma getirdim ve senaryo böyle ortaya çıktı.” ifadelerini kullandı.
Fatma ve Sabri Yalçın ise yapım sürecindeki rollerini şöyle anlattı: “Yapımcı olarak buradayız ama öncelikle kızımızın hayaline inanan ve onun yanında yol almayı hedefleyen bir anne baba olarak bu sahnedeyiz. Çekimlerde sette bulunduk, yaşadıklarını gördük. Özellikle bir öğrenci filmi için finans çok önemliydi. Finansörlüğünü yapmak önemliydi ama asıl önemlisi onun yanında olmaktı.”
“Kabuk” filminin yönetmeni Hakan Ünal, oyuncular Armanç Toktaş ve Aysan Sümercan ile sanat yönetmeni Elem Tilev, gösterim sonrası söyleşiye katıldı.
Filmin hikâyesini anlatan Ünal, “Bir kadının geçmişte yaşadığı korkuların ve bastırılmış duygularının kızıyla olan ilişkisine nasıl sirayet ettiğinden yola çıktık. Ayrıca her ikisinin de bir kadın olarak kendi sesine, bedenine ve hayatına gittikçe yabancılaşmasını konu alan bir süreç.” dedi.
Filmin Romanya-Türkiye ortak yapımı olduğunu belirten Ünal, başrol oyuncusunun Romanya’dan geldiğini ve film için altı ay boyunca Türkçe dersleri aldığını söyledi.
Karakterlerin zıtlıklarına göre dekor ve renkleri düzenlediklerini aktaran sanat yönetmeni Elem Tilev, “Sadece bu film için dört tane heykel ve çok özel bir tablo yaptık. Tablo, İngiltere’deki bir yarışmada dereceye girdi.” diye konuştu.
Oyuncu Armanç Toktaş ise performansı hakkında, “Filmde hiç repliğim yok. Genelde okulda bize nasıl oynayacağımızı ve aslında temelde nasıl konuşacağımızı öğretirler; nasıl susacağımızı çok öğretmezler. Bu film benim için bir ‘challenge’ oldu.” ifadelerini kullandı.
Edebiyat ve sinemayı buluşturan “Ardıç Tohumu” filminin yönetmeni Doğacan Aktaş, yapımın gelişim sürecini anlattı. Aktaş, Manavgat yangınlarının ardından Antalya’ya küller yağdığı dönemde bir sabah daha önce hiç duymadığı bir kuş sesini dinlemeye başladığını söyledi.
Aktaş, “Sonra şair Barış ağabey ile sohbet ederken ardıç kuşuyla ilgili bir şeyler anlatmaya başladı. Ardıç kuşlarının bugün ardıç ormanlarının var olmasını sağlayan canlılar olduğunu söyledi. Bu bilgiler bana alegorik geliyordu. Sohbetlerimizde Elmalı tarafındaki Alevi ormancılarla ilgili hikâyeler keşfetmeye başladık.” dedi.
Yaşlı bir şairden duyduğu, “Çocuktum, dedem beni kuyuya indirdi tavuğu almak için.” sözünün aklına takıldığını belirten Aktaş, “Aradan iki yıl geçti. Bu parçalı zihinle bütün geceyi elimden geldiğince tasarlamaya çalıştım.” diye konuştu.
Yapımcı ve senarist Barış Aydoğdu ise “Toroslar’ın dağ köylerinde bu anlatılar, şiirler, gülbenkler var ve genelde dededen toruna aktarılıyor. Bizimki de bu gülbenklerden, deyişlerden birinin sinemaya yuvarlanması.” dedi. Aydoğdu, Borges’in “Her şiir okunduğunda tekrar yazılır.” sözünü hatırlatarak, “Siz de bu sekansları gördükçe bizim hissettirdiğimiz hissi alırsınız umuyoruz.” ifadelerini kullandı.
Hayatını matine-suare döngüsünde geçirirken izlediği Sisifos işkencesi üzerinden kendi hayatına bakan ve görülmediğini fark eden bir kadını konu alan “Matine Suare” filminin ekibi, günün son konukları oldu. Yönetmen Anıl Çetinel Örselli, başrol oyuncusu Arzu Yanardağ ve yürütücü yapımcı Emrah İncili, gösterimin ardından seyircilerin sorularını yanıtladı.
Kadın emeğinin görünmezliğine dikkat çekmeyi amaçladıklarını söyleyen Örselli, “İşçi olmak başka, kadın olmak başka, ötekinin ötekisi olmak çok başka. İnsan, insanın kurdudur; biliyorsunuz ama ‘kadın, kadının kurdudur’la başlıyoruz. Bence bu ülkede yurdu olması gerektiğini anlatmamız gerekiyor. Çünkü biz ötekinin de ötekisi olmak istemiyoruz.” dedi.
Filmin varoluşsal bir krizi anlattığını belirten yönetmen, “Aynı zamanda bir kadın hikâyesi ama Sisifos’la birleşince bu varoluşun kadın üzerinden eleştirisini yapmaya çalıştık. Bu süreçte Arzu Hanım bize çok şey öğretti; onun deneyiminden çok istifade ettik.” ifadelerini kullandı.
Örselli, filmde erkek karakterin tam olarak gösterilmemesini şöyle açıkladı: “Çünkü patriyarkal sistem zaten zihnimizden konuşuyor. Bir isim olması gerekmiyor. Bu, genel olarak bu kadının zihnine giren ve onu yönlendiren, hiç susmayan bir ses.”
Rolü sinema araştırmacısı Hayri Çölaşan aracılığıyla üstlendiğini belirten Arzu Yanardağ, “Kadının görünmeyen emeğini, erkek egemen toplumdaki kadının yok sayılmasını çok güzel anlatıyor. Ben bu filmde yer almaktan çok mutluluk duyuyorum.” dedi.
Yanardağ, filmde makyajsız oynamayı kendisinin tercih ettiğini belirterek, “Yüzüme makyaj adına bir pudra dahi sürülmesin ve karakteri olduğu gibi çok iyi yansıtıp seyirciye göstereyim istedim. Beni hiçbir şekilde rahatsız etmiyor. Çünkü kendimle barışığım ve oyuncu olarak farklı rolleri canlandırmayı çok seviyorum.” diye konuştu.
14. Boğaziçi Film Festivali, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle; Turkcell, Türk Hava Yolları ve Fuzul’ün ana sponsorluğunda, TRT’nin kurumsal iş ortaklığı, Anadolu Ajansı’nın Global İletişim Ortaklığı, TV+’ın eş sponsorluğu ve Türkmedya’nın ana medya sponsorluğunda gerçekleştiriliyor.
